Uit de schatkamer van West-Friesland
REGIO - West-Friesland is het gebied dat begrensd wordt door de 126 kilometer lange Westfriese Omringdijk. Het land daarbinnen heeft een aantal kenmerken wat betreft cultuur en historie. Voor deze artikelenserie wordt geput uit de rijkdom van dit erfgoed. De serie staat onder redactie van het Westfries Genootschap, een vereniging die zich inzet voor het behoud en de ontwikkeling van de cultuurhistorie van West-Friesland.
'De schatkamer van West-Friesland' staat boven deze rubriek. Ja, West-Friesland herbergt veel schatten. Maar de belangrijkste landschappelijke schat is toch de Westfriese Omringdijk zelf. Die oude dijk, opgebouwd uit kleine, lage dijkjes die de mensen aanlegden om het land te beschermen tegen het zeewater. Zo'n zeven eeuwen geleden waren al die dijkjes aangesloten tot één lange dijk, die heel West-Friesland omspande.
Mensenhanden
Zo rond het jaar 1000 was deze streek bedekt met een veenpakket van één tot vier meter dikte. De bovenkant van die laag lag daarmee ruimschoots boven zeeniveau. In dit veen ontstonden kleine stroompjes die het overtollige water afvoerden. Het gebied was bewoonbaar en er vestigden zich hier (weer) mensen. De veenlaag werd ontwaterd, het werd dus droger en het veen oxydeerde. Het gevolg was dat de bodem daalde, zeker met ongeveer één centimeter per jaar. De veenstroompjes werden groter, de wind kreeg vat op het grotere watervlak en door de hoge golfslag spoelden stukken veenoever weg. Zo verdween in de loop der eeuwen die hele dikke veendeken. De zee kon het land binnendringen. Men bouwde terpen (zoals Avendorp) om droge voeten te houden, maar ook dijken waren nodig als bescherming.
Die dijken werden op verschillende manieren gebouwd. Als versteviging gebruikte men in de loop der tijd allerlei materiaal, zoals wier, houten palen, Noorse stenen, klei, zand of matten van wilgentenen. Half juli werd er bij Schellinkhout een diepe sleuf in de dijk gegraven voor archeologisch onderzoek. Men vond er veel interessants: variërend van resten van de vroegere straatweg tot een laag van het schelpenpad dat daarvoor over de dijk liep, van kleilagen waaruit de dijk opgebouwd was tot de muren van een dijkhuis dat er ooit stond. Zo werd de ziel van de dijk blootgelegd. Van de zaligheden van de Westfriese dijk kunnen we nog alle dagen genieten: wandelend, fietsend of zomaar liggend op de kruin en uitkijkend over land en water.
Westfries Genootschap, hart voor West-Friesland. Wordt lid en steun onze doelstelling. Meer weten? , www.westfriesgenootschap.nl of 0229 217121.
Onderschrift foto 1
In juli werd, voor archeologisch onderzoek, een sleuf gegraven in de Omringdijk bij Schellinkhout. Een middag lang was de opgraving voor publiek toegankelijk. (Foto: aangeleverd)